लवकरच भारताचा ७९ वा स्वातंत्र्यदिन येणार आहे. ऑगस्ट महिना सुरू झाला की सगळ्यांनाच उत्सुकता असते ती, १५ ऑगस्ट या आपल्या राष्ट्रीय सणाची. १५० वर्ष भारतावर राज्य केलेल्या ब्रिटिशांच्या गुलामगिरीतून भारताला १५ ऑगस्ट १९४७ रोजी स्वातंत्र्य मिळाले. स्वातंत्र्यदिन हा प्रत्येकासाठीच एक खास दिवस असतो. प्रत्येक जणं विविध पद्धतीने देशाभिमान जागवत असतात. या दिवशी दिल्लीमध्ये ध्वजारोहण झाले की प्रत्येकजण आपल्या विभागात, सोसायटीत, आवारात इतर अनेक ठिकाणी ध्वजारोहण करतात. (Marathi News)
आज आपण कधीही कुठेही वैयक्तिक पातळीवर ध्वजारोहण करू शकतो. मात्र २००२ पूर्वी असे नव्हते. तेव्हा सामान्य भारतीयांना फक्त स्वातंत्र्य दिन आणि प्रजासत्ताक दिनी ध्वजारोहणाची परवानगी देण्यात आली होती. पण २६ जानेवारी २००२ पासून यात बदल करण्यात आला आणि तेव्हापासून देशाचा कोणताही नागरिक कोणत्याही दिवशी आपल्या भारत देशाचा राष्ट्रध्वज फडकवू शकतो. पण हे करताना बऱ्याचदा आपल्याकडून त्या राष्ट्रध्वजाचा अवमान होतो. म्हणूनच राष्ट्रध्वज हाताळताना काय करावे आणि काय करू नये हे अवश्य जाणून घ्या.. (Marathi Trending News)
भारतीय ध्वज ‘तिरंगा’ हे आपल्या स्वातंत्र्याचे प्रतीक आहे. तो फडकवणे ही प्रत्येक भारतीयासाठी अभिमानाची गोष्ट आहे. भारतीय ध्वज बनवण्याबाबत आणि फडकवण्याबाबत अनेक प्रकारचे नियम आणि कायदे करण्यात आले आहेत, ज्यांचे पालन प्रत्येकाने करणे आवश्यक आहे. भारतात तिरंगा फडकावण्यासंबंधीचे सर्व नियम ध्वज संहिता २००२ अंतर्गत तयार करण्यात आले आहेत. त्याची अंमलबजावणी २६ जानेवारी २००२ पासून करण्यात आली. (Todays Marathi Headline)
आधी हाताने विणलेल्या आणि कातलेल्या लोकर, कापूस किंवा रेशमी खादीपासून बनवलेला राष्ट्रध्वज फडकवण्याची परवानगी होती. मात्र, नव्या बदलांतर्गत मशीन, लोकर किंवा रेशमी खादी, पॉलिस्टरपासून बनवलेला तिरंगाही फडकवता येतो. ध्वजाच्या लांबी आणि रुंदीचे गुणोत्तर ३:२ आहे. VVIP च्या विमानावर ४५० X ३०० मिमी, मोटार कारवर २२५ X 150 मिमी आणि टेबलवर १५० X १०० मिमी आकाराचा तिरंगा ठेवता येतो. तिरंग्याच्या वरच्या बाजूला नेहमीच भगवा, मध्यभागी पांढरा आणि तळाशी हिरवा असतो. अशोक चक्र मध्यभागी बनविलेले आहे, ज्याच्या आत 24 आऱ्या आहेत. आपल्याकडून चुकणंही राष्ट्रध्वजाचा अवमान होता काम नये. म्हणून राष्ट्रध्वजा संदभार्त काही नियम घालून देण्यात आले आहेत. जे आपण प्रत्येकाने काळजीपूर्वक पाळायला हवे. (Top Marathi HEadline)
राष्ट्रध्वज फडकविण्याचे नियम…
– जेव्हा तिरंगा दुसऱ्या देशाच्या राष्ट्रध्वजासोबत फडकवला जातो तेव्हा तो दुसऱ्या देशाच्या ध्वजाच्या डावीकडे लावावा. मात्र, संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या ध्वजाच्या शेजारी तिरंगा फडकवताना त्याच्या दोन्ही बाजूला फडकता येईल.
– कोणत्याही व्यक्तीला किंवा वस्तूला सलाम करताना भारतीय ध्वज खाली करू नये.
– तिरंग्याचा वापर कोणत्याही ड्रेस, रुमाल किंवा गणवेशासाठी करता येणार नाही.
– ध्वजावर कोणत्याही प्रकारची अक्षरे नसावीत.
– कोणताही पुतळा किंवा स्मारक झाकण्यासाठी ध्वजाचा वापर करता येणार नाही.
– ध्वज जाणूनबुजून जमिनीला स्पर्श करू नये किंवा पाण्यात बुडवू नये.
– तिरंगा ध्वज फडकवताना त्याचा भगवा रंग फक्त वरच्या दिशेने असावा याची विशेष काळजी घ्यावी.
* शाळा, विद्यापीठे आणि गैर-सरकारी संस्थांसाठी नियम
– खराब झालेला आणि विस्कटलेला ध्वज अजिबात प्रदर्शित करू नये.
– ध्वज एकाच ध्वजस्तंभावर इतर कोणत्याही ध्वजासह फडकवू नये.
– स्पीकरच्या व्यासपीठाजवळ ध्वज फडकवताना ध्वज स्पीकरच्या मागे आणि उंच असावा याची काळजी घ्यावी.
– कोणत्याही संघटनेच्या किंवा देशाच्या ध्वजासह भारतीय ध्वज फडकवताना तो तिरंग्यापेक्षा उंच आणि मोठा नसावा.
– ध्वज कोणत्याही प्रकारची सजावट किंवा चिन्ह म्हणून वापरू नये.
– ध्वज ज्या काठीवर फडकत असेल त्या काठीवर किंवा काठीच्या टोकावर फुले किंवा हार घालू नये.
– ध्वज बांधताना त्याची कोणत्याही प्रकारे हानी होणार नाही याची काळजी घ्यावी.
– राष्ट्रगीतानंतर ध्वज वंदन करावे. या कार्यक्रमादरम्यान, परेड काळजीपूर्वक स्थितीत असावी.
* सरकारी आणि संरक्षण आस्थापनांवर ध्वजारोहणाची तत्त्वे
– ध्वज फडकवताना ते स्पष्ट दिसतील अशा ठिकाणी आदरपूर्वक फडकावा.
– ध्वज फडकवताना किंवा उतरवताना बिगुल वाजवला जात असेल, तर बिगुलासह ध्वज खाली आणि उंच करावा, याची विशेष काळजी घ्यावी.
– जर ध्वज इमारतीच्या किंवा बाल्कनीच्या किंवा खिडकीच्या समोरच्या बाजूस आडवा किंवा तिरपे फडकत असेल तर, ध्वजाचा भगवा रंगाचा भाग मास्टच्या शेवटी असेल जो खिडकीच्या चौकटीपासून, बाल्कनीपासून किंवा समोरील बाजूस सर्वात दूर असेल.
– जेव्हा ध्वज भिंतीच्या आधाराने तिरपे फडकवला जातो तेव्हा भगवा भाग वरच्या बाजूला असेल आणि जेव्हा तो उभा फडकवला जाईल तेव्हा भगवा भाग ध्वजाच्या उजव्या बाजूला असेल, म्हणजेच तो वर असेल. समोरून ध्वज पाहणाऱ्या व्यक्तीची डावी बाजू.
– पुतळ्याच्या अनावरणाच्या प्रसंगी ध्वजाला महत्त्व देऊन स्वतंत्रपणे फडकवले जाईल.
– मोटारगाडीवर ध्वज एकट्याने फडकवायचा असेल, तर तो कारच्या समोर उजव्या बाजूला घट्ट बसलेल्या कर्मचार्यांवर फडकावा.
– मिरवणुकीत किंवा परेडमध्ये नेल्यावर, ध्वज मिरवणुकीच्या किंवा परेडच्या उजवीकडे असेल, म्हणजे, ध्वजाच्याच उजवीकडे किंवा, जर इतर ध्वजांनी बनलेली एक ओळ असेल तर, राष्ट्रध्वज असेल. त्या ओळीच्या केंद्रापासून दूर.
* ट्रेन आणि विमानासाठी ध्वज नियम, तत्त्व
– राष्ट्रपती जेव्हा देशांतर्गत विशेष ट्रेनमधून प्रवास करतात तेव्हा ड्रायव्हरच्या केबिनवर ज्या प्लॅटफॉर्मवरून ट्रेन सुटते त्या दिशेने राष्ट्रध्वज फडकावावा. याशिवाय स्पेशल ट्रेन थांबल्यावर किंवा जिथे थांबायची आहे तिथे पोहोचल्यावर राष्ट्रध्वजही फडकावा.
– परदेश दौऱ्यावर असताना राष्ट्रपती, उपराष्ट्रपती किंवा पंतप्रधान यांच्या विमानावर राष्ट्रध्वज फडकवावा. तसेच, भेट देत असलेल्या देशाचा ध्वज देखील राष्ट्रध्वजासह फडकावला पाहिजे, परंतु जेव्हा विमान कोणत्याही देशात उतरेल तेव्हाच.
– याशिवाय, सौजन्य आणि सद्भावना म्हणून, त्या देशांचे ध्वज त्याच्या जागी फडकवले जावेत, जेथे विमान उतरावे किंवा थांबावे.
– राष्ट्रपती जेव्हा देशाच्या दौऱ्यावर जातात तेव्हा राष्ट्रध्वज ज्या विमानातून उतरतो किंवा उतरतो त्या विमानाच्या बाजूला राष्ट्रध्वज फडकवला जातो.
– उच्चभ्रू व्यक्ती गरज पडल्यास त्यांच्या गाड्यांवर राष्ट्रध्वज फडकावू शकतात. जेव्हा एखादा विदेशी प्रतिष्ठित व्यक्ती सरकारने उपलब्ध करून दिलेल्या कारमधून प्रवास करतो तेव्हा कारच्या उजव्या बाजूला राष्ट्रध्वज फडकवला जातो आणि संबंधित देशाच्या व्यक्तीचा ध्वज कारच्या डाव्या बाजूला फडकलेला असावा.
कोणता ध्वज वापरू नये?
– फाटलेला किंवा मातीचा झेंडा फडकवू नये.
– कोणत्याही व्यक्तीला किंवा वस्तूला अभिवादन करण्यासाठी ध्वज खाली करता येणार नाही.
– ध्वजाचा वापर बंडनवार, रिबन किंवा ध्वज बनवण्यासाठी किंवा इतर कोणत्याही प्रकारच्या सजावटीसाठी केला जाणार नाही.
– केसरीचा भाग खाली ठेवून ध्वज फडकावू नये.
– ध्वज जमिनीला किंवा जमिनीला स्पर्श करू देऊ नये किंवा पाण्यात ओढू देऊ नये.
– राज्य/लष्कर/केंद्रीय निमलष्करी दलांद्वारे केल्या जाणार्या अंत्यसंस्कारांशिवाय ध्वजाचा वापर कोणत्याही स्वरूपात केला जाणार नाही.
– ध्वज कोणत्याही वाहनाच्या, रेल्वेच्या गाडीच्या किंवा बोटीच्या हूडवर, टोकांवर, बाजूने किंवा मागील बाजूस लावला जाऊ नये.
– ध्वज कोणत्याही प्रकारच्या जाहिरातींसाठी वापरला जाणार नाही किंवा ज्या खांबावर ध्वज फडकवला जाईल त्यावर लावला जाऊ नये.
==========
Independence Day : स्वातंत्र्य दिन सोहळ्याचा साक्षीदार होण्यासाठी ‘असे’ करा बुकिंग
Independence Day : भारतासोबतच ‘या’ देशांचा देखील असतो १५ ऑगस्टला स्वातंत्र्यता दिन
==========
तिरंग्याची विल्हेवाट लावण्याचे मार्ग
जेव्हा राष्ट्रध्वज खराब होतो तेव्हा त्याची दोन प्रकारे विल्हेवाट लावली जाऊ शकते. यामध्ये गुप्तपणे ध्वज दफन करणे आणि जाळणे समाविष्ट आहे. लक्षात ठेवा की या दोन प्रक्रियेपैकी कोणतीही निवड करताना, त्याच्याशी संबंधित नियम आणि नियमांचे पालन करणे आवश्यक आहे. भारतीय ध्वज संहिता २००२ नुसार, तिरंग्याची विल्हेवाट लावण्याचे दोन मार्ग सांगण्यात आले आहे. (Top Marathi News)
पहिला मार्ग ध्वज दफन करावा. ध्वज दफन करण्यासाठी, सर्व खराब झालेले ध्वज लाकडी पेटीत गोळा करा. नंतर नीट घडी करून बॉक्समध्ये ठेवा. ही पेटीच जमिनीत गाडून टाकावी. यानंतर काही काळ मौन बाळगण्याचाही नियम आहे. ध्वज पेटीत न ठेवता थेट जमिनीत गाडणे हा कायदेशीर गुन्हा आहे हे लक्षात ठेवा. दुसरा मार्ग ध्वज जाळावा. ध्वज जाळण्यासाठी सुरक्षित जागा निवडा, स्वच्छ करा. झेंडा व्यवस्थित दुमडून घ्या. नंतर काळजीपूर्वक आणि आदराने जळत्या आगीच्या मध्यभागी ठेवा. लक्षात ठेवा की झेंडा दुमडल्याशिवाय किंवा शेवटपासून जाळणे हा कायदेशीर गुन्हा आहे. (Social News)
Latest Marathi News | News in Marathi | Live news Updates in Marathi on Trending Topics
